Arhiva članaka objavljenih na Visoko.co.ba

Za visoko.co.ba piše Goran Čakić: “Malta”

altDa se ne pomisli da je otok u Sredozemlju, nije. Nije malta za zidanje cigle, kamena, fina ili gruba za zidove, nije. Kod nas danas imenovanog lokaliteta nema, ali ima u Sarajevu, Tuzli ….. Malta, Dolac Malta. Oni koji se sjećaju male kućice u Dubočcu na Bosni u kojoj je stanovao stari Vejso ili kućice koja je bila na početku mosta i u kojoj je bila Suljina slastičarna, znaće šta je Malta.

U Visokom su bile tri malte, ispred crkve u Varoškom polju, u Dubočcu i ispred mosta, negdje na sredini između mosta i peradarske stanice, odnosno na tri ulaza u čaršiju.

I šta je onda malta?

Nije granica teritorije, granica dozvoljenog kretanja, ali ima preneseno značenje koje se često koristi. Pravo značenje riječi malta ima sasvim drugo značenje. Naime, na malti se naplaćivala maltarina, odnosno porez na ulazne robe, stoku i putarina za vozila koja su ulazila u čaršiju.

Ako bi našli adekvatan primjer, onda bi mogli reći da se na maltama naplaćivao današnji PDV. Domišljato, nema šta. A šta je onda sa kolima. Kola su vukli konji i volovi. Derali „testu“ (cestu) i prljali ulice. Neko je morao očistiti ulice i prostor gdje su se kola parkirala. Eto, rekli bi danas da treba naplatiti parking na parkiralištu. U današnje vrijeme to je moguče samo u danima trgovine, vašaru. Nas, Visočane su često poredili sa Fočacima. Koliko znam na Visočkim maltama su bile tri halke na kućici kroz koja su se propuštala jaja.

altDanašnje oznake na jajima,A, B, C nisu ništa drugo nego halke čije su dimenzije odgovarale prečnicima halki.Kažu da su Fočaci vagali jaja, pa je vječito bilo prepucavanja sa Visočanima, ko je bio mudriji i veći trgovac. Pri jutarnjem ulasku u čaršiju je ubilježeno koja se roba unosila i pri izlasku bi se napravila razlika prodate i vraćeve robe, a potom naplaćen porez na promet, „PDV“ i ostali troškovi. Čuveni đandarski pristav Vido Pušara je pričao kako je funkcionisala malta kao poreski organ, ali isto kao i prostor gdje se završavao propisani javni red i mir za čaršiju tokom pazara ponedeljkom i godišnjim vašarima.

Oni koji su prekomjerno uživali „duhovito“ piće su provođeni do malte i ostavljani na kolima ,u jarcima ili pored svojih konja, ljeti od 20 sati a zimi od 16 sati.Termin malta je tokom vremena poprimio jedno negativno značenje koje se i danas koristi upravo iz razloga nepoznavanja značenja naziva malta, a i očuvanja javnog reda i mira koji pojedincima nije odgovarao.

Očito je da su mnoge dileme davno bile riješene.Trebalo je samo da zakonodavac uzme i pročita stare zakone, ukaze sa zakonskom snagom, pravilnike i da bez ikakvog problema donese zakone, a ne da ih danas ponovo „otkrivamo“ zahvaljujući kvazidemokratiji uvezenog tipa.

Eto, slučajno je sačuvan jedan pečat sa tekstom GRADSKA MALTA VAROŠ, napisan na tri važeća pisma u to vrijeme i potiče iz istog vremena kad je počeo da funkcioniše pravilnik :

Sajamskog rada za obdržavanje sajma /pazara/ povlašćene općine u Visokom sastavljen u smislu naredbe Visoke zemaljske vlade u Sarajevu od 4. januara 1899. broj 189.162/I.